सदासावली

मुलांना लागला फुलपाखरांचा लळा फुलपाखरू.... निसर्गाने निर्माण केलेली एक सुंदर कलाकृती. फुलांतील मकरंद खाण्यासाठी फुलांवर बसलेल्या फुलपाखरांचे सौंदर्य बघणे हे डोळ्यांना सुखद संजीवणीच! शाळेत फुलझाडांवर बसणार्‍या फुलपाखरांना मुले पकडण्याचा प्रयत्न करायचे. कधी कधी नाजुक फुलपाखरं मुलांच्या तावडीत सापडायचे. मुलांना फुलपाखरु पकडल्याचा खुप आनंद व्हायचा. परंतु मुलांच्या आनंदात मात्र फुलपाखराचे पंख फाटायचे आणि त्यांचा जीव जायचा. मुलांमुळे फुलपाखरांचे जीव जाणे मला काळजीत टाकु लागले. त्यामुळे मी मुलांना फुलपाखरांना पकडु नका. तर त्यांचे सौंदर्य बघा असे सांगु लागतो. हळुहळु मुलांनी फुलपाखरांना पकडायचे काम कमी केले. मुलांमध्ये फुलपाखरांविषयी प्रेम निर्माण व्हावे यासाठी मी त्यांना फुलपाखरांच्या विविध खडतर अवस्था व्हिडिओच्या माध्यमातून समजावून सांगितल्या. त्यामुळे मुले हळुहळु फुलपाखरांच्या निरीक्षणाकडे वळुन विविध रंगांचे निरीक्षण करू लागले. एक दिवस एका विर्थ्याने शाळेपाठीमागे रंगीबेरंगी फुलपाखरे उडत असल्याचे मला सांगितले. ते बघण्यासाठी मी मुलांना घेवून शाळेपाठीमागील शेतात गेलो. तर शेतातील बांध...

ढोल , ताशा आणि झांज     """""""""""""""""""""""""""""""""      शारिरीक शिक्षणाच्या तासात  " झांज पथकाचे " प्रात्यक्षिक करण्यासाठी मुलांची लगबग सुरु होती. साहित्याची जुळवाजुळव होताच वादकांनी ढोल ताशांचा कडकडाट केला. आवाज आसमंतात घुमू लागला. मुलांनी झांजांचा आवाज करत फेर धरला. हा आवाज संपुर्ण गावात वा-यासोबत घुमु लागला. आवाज ऐकुण गावातील बारकी पोरे शाळेकडे धावु लागली. झांजपथकाचा तालबद्ध सराव सुरु होता. एवढ्यात एका लहान चिमुकलीने पायाचा ठेका धरला. बघ्यांची तमा न बाळगता ति सरावात एकरुप झाली. हा प्रकार माझ्या सहका-याच्या लक्षात येताच त्यांनी मला इशारा केला . मी त्या चिमुरडीला पुढे आणले. तिचे कौतुक केले. तिच्या हातात झांज दिला. परंतु त्यांचा वजन तिला पेलवेना. शेवटि तिने रिकाम्या हातांनीच फेर धरला. ढोल , ताशा आणि झांजांनी एका निरागस बाळाला शाळेत आणले..... हेही नसे थोडके !

बुद्धि दे बाप्पा  नुकताच गणेशोत्सव मोठ्या भक्तीभावात साजरा झाला. सगळीकडे मंगलमय , भक्तीमय वातावरण ! गणरायांचा हा दहा दिवसांचा उत्सव सर्वांना नविन उमेद , ऊर्जा देतो.   गणरायांना निरोप देताना डोळे पाणावल्याशिवाय राहत नाहीत. अशीच मित्राकडे गणरायांना निरोपाची लगबग सुरू होती. सर्व मंडळी गावाजवळच्या नदिवर जमली होती. थोड्याचवेळात आरतीला सुरूवात झाली. सर्व मंडळी आरतीत मग्न असताना आमच्या पाठीमागे अचानक धबकन आवाज झाला. सर्व दचकुन बघतात तर काय ? काही मंडळी गौरी, गणपती व शंकुरबाला नदिच्या पुलावरुन विसर्जित करत होती. हे बघुन मन खिन्न झाले. आजपर्यंत ज्या गणरायांना आपण विधिवत पुजले. त्यांचा असा निरोप बघुन आपण कुठल्या दिशेने प्रवास करतोय असा प्रश्न पडला...............गुलाब बिसेन

॰॰॰॰॰ वृक्षबंधु ॰॰॰॰॰       " वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे " असे तुकोबाराय सांगतात. जर वृक्ष आमचे सगेसोयरे असतील तर ते एकमेकांचे सगेसोयरे नक्कीच असणार ! असेच आमच्या शाळेतील वृक्षबंधु !      दोघात वयाने तीन वर्षांचा फरक. मोठा भाऊ डेरेदार तर लहान देखणा आणि रूबाबदार. मोठ्याचा शाळा प्रवेशाची कहाणी जरा वेगळीच ! झाले असे , मी तालुकास्तरीय क्रीडास्पर्धेला दोन शाळकरी पैलवान ( विद्यार्थी ) घेवून गेलो. येताना वाटेत मला नर्सरी दिसली. गाडी लावून मी नर्सरीत गेलो आणि मला हवे असलेले चेरीचे रोप शोधु लागलो. परंतु चेरीचे रोपटे काही सापडेना. शेवटि नर्सरी मालकाला विचारले. त्याने एका कोप-याकडे बोट केले. तिकडे बघतो तर मला चांगली सात फुट वाढलेली चार पाच झाडे दिसली.त्यातील एक चांगले रोपटे मी निवडले. परंतु काढायला गेल्यावर रूतुन बसलेल्या मुळ्या काही निघेनात. शेवटी कु-हाडीने मुळ्या कापल्या. आता सात फुटाचे झाड सोबत मुळ्यांना दोनतीन किलो माती. अशा परिस्थितीत २० किमी दुचाकीवरून  तिघेजन पन्हाळगड चढुन कसेबसे शाळेत पोचलो. नियोजित जागेत झाड लावले.    मी झाड लावले खरे ! पण ते ...

॰॰॰ नळ , पाणी आणि निसर्ग॰॰॰    इयत्ता ३रीच्या परिसर अभ्यास विषयांतर्गत " गावातील नळांची संख्या मोजण्याच्या उपक्रमासाठी "  मी मुलांसोबत गावात गेलो . सोबत ३री व ४थीची मुले होती. सरांसोबत काम करायचे म्हटल्यावर मुलांना खुप आनंद होतो. या उपक्रमासाठी मुले खुप उत्साही होती. मी मुलांचे दोन दोनचे गट करुन त्यांना नेमुन दिलेल्या गल्लीतील नळ कनेक्शनची संख्या मोजायला पाठवले. काही वेळात मुलांनी माहीती गोळा केली. या माहीतीचे विश्लेशन करून  गावातील एकुण नळांची संख्या, काॅक असलेल्या नळांची संख्या , काॅक नसलेल्या नळांची संख्या इ. माहीती गोळा करण्यात आली.        मसाई पठाराच्या कुशीट वसलेल्या या गावाला निसर्गाचे वरदान लाभलय. पठारावरुन बघितल्याससमाधीस्त बसलेल्या एखाद्या रुषीप्रमाणे हे गाव भासते. निसर्गाने गावाला मुबलक पाणी दिलयं. अवघ्या पंचक्रोशीत उन्हाळ्यात पाण्यासाठी वणवण असताना येथे पाण्याचा सुकाळ होता. गावाला दोन ते तीन झ-यांतुन मुबलक पाणी मिळते. तिसरे महायुद्ध पाण्यासाठी होईल या भाकिताच्या पार्श्वभूमीवर बादेवाडीकर खुप नशीबी आहेत. गरज आहे ती फक्त या निसर्गाला...

॰॰॰ नवतरी ॰॰॰      धान पिवळा पडावले लागला का कास्तकाराची धांदल चालु होते. धाब्यावर ठेवलेला सुरकुळा काढ , जुण्या बंधायचा भारा काढ . बंडी कस त धिरा पाय. बंडीलं ओंगण लाव. धान कापावले बाया पाय. बोजे बांधावले माणसं पाय. या सगळ्यायची व्यवस्था झाल्यावर मंग चालु होते  " णवतरीची " धामधुम. धान कापावच्या पयले ख-या तासावचा, त्यालं खुरदावण द्या. मंग शेणानं सारवा. या कामात घरातले पोरंबारंबी वाटाले नाही येत. लहान पोरायले शेण आणवचा , पाणी आणावचा काम. शाळेलं सुट्टि असली का सर्व पोरं बांध्यावर ! बोरा खा. लोखोरीच्या शेंगा , तुरीच्या शेंगा खा. मज्याच मज्या ! नवतरी सरतवरी चांगला मयनाभर हा उद्योग चालत होता.         आधुनिक काळात धान चुरावची मशीन आली . न बैलबंडीना केले जाणारी धानाची चुरणी कमी झाली. आतात खरेच दिसत नाही. या मशीनना कास्तकाराचे दिवसच पालटले. मयनाभर चालणारी चुरणी एका दिवसात होवून रायली. पर  नवतरीची मज्या पुरी निंगुन गेली. थंडीत ख-याच्या बांधीत लाकळाचा खोळ पेटवुन शेकावले मज्या येत होती. ती आता येत नायी. मोळ्यात बंडी फिरवाची मज्या काही वेगळीच !  ...

॰॰॰॰॰ पाळाचे आंबे ॰॰॰॰॰        आंब्यायचा नाव घेतला का जसा तोंडाले पाणी सुटते. तशी अंबरायीची आठवण झाली का , पाळाचे आंबे डोळ्यायसमोर नाचावले लागतेत. आमच्या गावाच्या पच्चिमेलं गावाले लागुन गावचा तरा आहे. या त-यालं लागुनच आंब्याची अंबरायी !      अंबरायीत तीन च्यार पिढ्यायपासुन उभी असलेली वीस पंचवीस आंब्याची झाळं. आंब्यायले मोहर लागावले लागला का , या अंबरायीतून येणारा जाणारा वास घेतल्याशिवाय जात नोहता. या मोहराचा रस पिवाले मोहतेलच्या माशाही करपच्या करप घेवून येत. आमी पोरंबारं शाळा सुटली का त-याच्या पारीना अंबरायीत जावु. जाताजाता पारीच्या सदासावली मोळुन झोळपा बनवू. अना झोळप्यायना आंबे पाळु. या झोळप्यायचीबी मोठी गंमत ! कयीकयी झोळपा आंब्याले लागे पर आंबे नोहते पळत. कयीकयी झोळपा झाळावरच लटके त कयीकयी झोळप्याना झोळपाच पळे. झोळपे सरलेच त गोट्यायना आंबे पाळु.     आंबे पाळता पाळता झोळपे एकमेकालेबी लागत. हवा धुंदिना बारआंबे पळत हे आंबे कळु लागत असले तरी आमी आवळीना खावु. आंब्यायले पाळ पळावले लागला का दुपारी भर तपनीत आमी अंबरायीत जावु. घरचे तपनीत जावू द...